بررسی انتقادی اشکال مسئولیت کیفری بین‌المللی در دیوان کیفری بین المللی با تاکید بر رویه قضایی

بعد از صدور کیفرخواست دیوان کیفری بین‌المللی علیه سران نظامی و غیرنظامی روسیه و اسراییل در پرونده-های اوکراین و فلسطین با استناد به مواد 25 و یا 28 اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی این سوال مطرح می‌گردد که نقش و جایگاه سران روسیه و اسراییل در جرایم ارتکابی در اوکراین و فلسطین چه بوده که دیوان با استناد به دو ماده اساسنامه خود و با استفاده از یک حالت گزینشی به دنبال احراز مسئولیت این افراد بوده است؟ به موجب بندهای مختلف ماده 25(3) اساسنامه دیوان به اشکال متنوع مسئولیت کیفری فردی پرداخته شده است و طی آن افرادی که الف) منفرداً، مجتمعاً و یا از طریق دیگری؛ ب) دستور، تشجیع و یا ترغیب به ارتکاب جرم...؛ ج) ...کمک مادی و معنوی و یا تسهیل به ارتکاب جرم....؛ د) یا از هر طریق دیگری در ارتکاب یا شروع به ارتکاب جرم از طریق گروهی از افراد با یک طرح مشترک مشارکت داشته باشند، واجد مسئولیت کیفری بین-المللی شناخته می‌شوند. بنابراین با ادعای اینکه ماده 25 اساسنامه به صور کامل مسئولیت کیفری بین‌المللی تصریح نموده و حتی در بند (د) با استناد به عبارت «از هر طریق دیگری» راه را برای فرار از مسئولیت کیفری مسدود نموده است، چرا در ماده 28 اساسنامه به مسئولیت مافوق تصریح شده و دادستانی در جدیدترین کیفرخواست‌های صادره علیه مقام‌های عالی‌رتبه دو کشور مذکور از ادبیاتی گزینشی استفاده نموده است؟ این تحقیق با روش توصیفی تحلیلی و با استناد به اساسنامه و رویه قضایی دیوان به این نتیجه می‌رسد که با استفاده از همان مفاهیم حقوق داخلی در بیان انواع فاعل مادی، فاعل معنوی، معاون و سپس مسئولیت فرمانده مندرج در ماده 28 به شکل سلسله مراتبی می‌توان به احراز مسئولیت کیفری طیف گسترده عاملان جرایم بین‌المللی رسید.